ابو القاسم سلطانى
381
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ب : كوپال شرق افريقا East african copal كه در بازار تجارت به Zinzibar copal معروف است و از Trachylobium verrucosum Hyne بدست مىآيد و با ارزشترين كوپال است . ج : كوپالهاى جنوب افريقا West African copals : كوپال كنگو Congo copal يا كوپال سبزرنگ كه از Copaifera demeosi Harms و گياه ديگرى با نام علمى Copaifera mopane J . Kirk بدست مىآيد كه مهمترين كوپال غرب افريقا است و بالاخره كوپال سيه رالئيون Sierra leon copal كه از گياهى با نام علمى Copaifera guibourtiana L . بدست مىآيد و كوپال نيمه سفت و به رنگ زرد روشن است . كوپال به غير از گياهان فوق كه از خانواده لگومينوز مىباشند از دو گياه ديگر از خانواده Pinaceae نيز بدست مىآيد كه شامل : 1 - Kauri copal يا Kauri gum : اين رزين از Agathis australis steud بدست مىآيد و از ارزش بالائى برخوردار است . محل رويش گياه مولد آن مالزى است . 2 - Manila copal كه از Agathis alba ( Lamb ) steud بدست مىآيد . محل رويش آن مانيل فيليپين است . از كوپالها در صنعت براى تهيه ورنى ، تنتور ، پوشاندن حبها و همچنين در محل رويش به عنوان قابض و جلوگيرى از خونريزى به كار مىرود . Code - 2742 قاطانيقى Hymenonema tournefortii Cass . گياهى است از خانواده Compositae كه جنبههاى افسانهاى و خرافاتى آن مورد توجه زنان روم شرقى بوده است . محل رويش گياه يونان مىباشد . ابن بيطار مىنويسد : " قاطانيقى كف العقاب است . ديوسكوريد در چهارم گويد ! ؟ ( 1 * ) قاطانيقى دو نوع است نوعى داراى برگهاى كوچك شبيه به برگ قوروقوس ( 2 * ) و ريشه آن مانند ريشه اذخر باريك و 6 يا 7 سر دارد كه در رأس آنها ميوهاى شبيه به دانه كرشنه قرار دارد هنگامى كه خشك شود سر آنها به طرف پائين برمىگردد و در شكل شبيه به ناخنهاى حداه ( 3 * ) مرده است . در نوع ديگر سر مانند سيب كوچك و ريشه آن مانند دانه زيتون و برگ و رنگ آن مانند برگ زيتون ولى بزرگتر و دانه مانند نخود سه رنگ است . بعضى تصور كردهاند كه ( نوشيدن ) آن موجب محبوبيت و معشوقه شدن شخص مىشود و زنان انطاليا ( 4 * ) براى محبوب شدن آن را مصرف مىنمايند " ( ديوسكوريد به نقل ابو ريحان : 5 * ) . در تعشق موثر است ( حكيم مومن : 6 * ) " . . . . به شرط آنكه در حين آشاميدن به قصد محبوب و مادر او بياشامند . . . و گفتهاند تعليق آن مانع تعشق است " ( عقيلى خراسانى : 7 * ) . در محل رويش از گياه جهت درمان ناراحتىهاى جهاز هاضمه مانند ورم روده استفاده مىشود .